Γιατί Κοινωνική Οικονομία;

Απόσπασμα από τον “Οδηγός Δημιουργίας ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ” p.13-14 Σοφία Αδάμ- http://gr.boell.org/

Συνεπώς, θα λέγαμε ότι: Η κοινωνική οικονομία είναι μια μεγάλη οικογένεια που περιλαμβάνει μια πληθώρα πρακτικών, όπως οι συνεταιρισμοί, οι κοινωνίες αλληλοβοήθειας, οι σύλλογοι/ενώσεις προσώπων, τα κοινωφελή ιδρύματα και οι κοινωνικές επιχειρήσεις.

Μια προσπάθεια θεωρητικής θεμελίωσης της κοινωνικής οικονομίας βασίζεται στo έργο του Πολάνυι (2007). Σύμφωνα με αυτό, το σφάλμα της κυρίαρχης οικονομικής επιστήμης είναι ότι θεωρεί πως όλες οι οικονομίες βασίζονται στην απρόσωπη αγοραία συναλλαγή. Αυτή η συνθήκη επικράτησε σε μια συγκεκριμένη ιστορική εποχή των δυτικών κοινωνιών και σχετίζεται με τη μετατροπή της εργασίας, της γης και του χρήματος σε εμπορεύματα. Επίσης, ακόμα και σε κοινωνίες όπου υπάρχουν αγορές, αυτές συνυπάρχουν με άλλες λειτουργικές αρχές: την αναδιανομή και την αμοιβαιότητα.

Η αναδιανομή προϋποθέτει την ύπαρξη μιας κεντρικής αρχής (κράτος) η οποία ορίζει δικαιώματα και υποχρεώσεις και διανέμει πόρους σε είδος και χρήμα. Η αμοιβαιότητα προϋποθέτει τη συμμετρικότητα, δηλαδή ότι κάθε πλευρά που λαμβάνει ένα δώρο έχει κίνητρο να ανταποκριθεί προσφέροντας ένα αντι-δώρο (κοινότητα).

Με αυτό το σκεπτικό, η οικονομία διακρίνεται σε τρεις τομείς: την αγορά, το κράτος και την κοινότητα. Σε κάθε τομέα συνυπάρχουν όλες οι λειτουργικές αρχές, αλλά μία γίνεται κυρίαρχη, ενώ οι άλλες υποτάσσονται. ‘Έτσι, το ειδοποιό χαρακτηριστικό της αγοράς είναι η κυριαρχία της αγοραίας χρηματικής συναλλαγής και, συνακόλουθα, η υποταγή σε αυτήν των μη αγοραίων και μη χρηματικών πράξεων. Επίσης, τυπικές και άτυπες πρακτικές συνυπάρχουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό σε όλους τους τομείς (η κοινότητα χαρακτηρίζεται κατά κύριο λόγο από άτυπες οικονομικές σχέσεις·τέτοιες σχέσεις όμως μπορούν να αναπτυχθούν και στην αγορά, όπως τα δώρα σε πελάτες). Επιπλέον, σε κάθε τομέα αναπτύσσονται κερδοσκοπικές και μη κερδοσκοπικές δραστηριότητες (π.χ. μια δημόσια επιχείρηση μπορεί να είναι κερδοσκοπική και ταυτόχρονα να λειτουργεί αναδιανεμητικά διαφοροποιώντας την τιμολογιακή πολιτική της με βάση τα κοινωνικά χαρακτηριστικά του πελάτη). Τέλος, μια άλλη σημαντική διάκριση σχετίζεται με τον δημόσιο ή τον ιδιωτικό χαρακτήρα των οικονομικών σχέσεων σε κάθε τομέα. Ακόμα και στην αγορά, μπορούμε να εντοπίσουμε οικονομικές σχέσεις που δεν εξυπηρετούν μόνο τα συμφέροντα των συναλλασσόμενων μερών, αλλά έχουν ευρύτερη κοινωνική λειτουργία (π.χ. εταιρική κοινωνική ευθύνη).

Σχηματικά, η κοινωνική οικονομία βρίσκεται στο επίκεντρο της διάδρασης ανάμεσαστο κράτος, την αγορά και την κοινότητα και, αντίστοιχα, ανάμεσα στις κυρίαρχες λειτουργικές τους αρχές, δηλαδή την αγοραία, τη μη αγοραία και τη μη χρηματική οικονομία.

Η θέση της στο επίκεντρο αυτής της διάδρασης εξηγεί τη μοναδικότητά της (δεν ανάγεται αποκλειστικά σε κανέναν από τους άλλους τομείς), τη δυσκολία της μονοσήμαντης πολιτικής της οριοθέτησης (μια κοινωνική επιχείρηση μπορεί να υποστηριχθεί από φιλελεύθερους ως απόπειρα επίλυσης κοινωνικών προβλημάτων στο πλαίσιο της αγοράς αλλά και από αντικαπιταλιστές ως αυτόνομη παρέμβαση των από τα κάτω), καθώς και την πολλαπλότητα των προκλήσεων που αντιμετωπίζει (ανταγωνισμός στην αγορά, τήρηση υποχρεώσεων απέναντι στο κράτος, διατήρηση κοινοτικών δεσμών και σχέσεων). Εν κατακλείδι, η θέση της κοινωνικής οικονομίας αποτελεί ταυτόχρονα τη δύναμη και την αδυναμία της.

Μπάουμαν Ζ., Ρευστοί Καιροί: Η ζωή στην εποχή της αβεβαιότητας, μτφρ. Κ. Γεωρμά, εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα 2009.

Ο Μπάουμαν επισημαίνει ότι οι φόβοι που χαρακτηρίζουν τη νεωτερικότητα γεννήθηκαν παράλληλα με την έξαρση της ατομικοποίησης. Οι σύγχρονοι άνθρωποι,τουλάχιστον αυτοί που έχουν τα μέσα, περιχαρακώνονται ενάντια στους φόβους τους, χρησιμοποιώντας ατομικά μέσα προστασίας. Η προσωπική ασφάλεια αποτελεί κεντρικό σημείο στις στρατηγικές πώλησης και «ο νόμος και η τάξη» υποβαθμίζονται στην εγγύηση της σωματικής ασφάλειας. Η αλληλεγγύη, με τη μορφή μονίμων συλλογικοτήτων ενοποιημένων από το κοινό συμφέρον, αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της νεωτερικότητας ως τρόπος διαχείρισης του φόβου. Η απώλεια της αλληλεγγύης άλλαξε τον τρόπο διαχείρισης του φόβου στις μετανεωτερικές κοινωνίες. Ο ανταγωνισμός αντικατέστησε την αλληλεγγύη και η αντιμετώπιση του φόβου έχει όπως λέει ο Μπάουμαν ιδιωτικοποιηθεί.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s